Avondhemel

Op het plein waar wij hier in de buurt vanavond de doden herdenken, wordt voor of na 8 uur meestal geen toespraak gehouden. Er is plechtige muziek van een fanfare, voor de stilte de eenzame trompet, dan de stilte, daarna het Wilhelmus en vervolgens gaat iedereen weer naar huis, nog steeds een beetje stil.
We praten niet over de doden aan wie we gedacht hebben, misschien straks weer, maar op het plein en op straat niet. De vroege avondhemel is vol van hun namen en wie ze waren, wat ze voor ons betekenden.
Op andere herdenkingsplaatsen zal vast wel gesproken worden, en waarom ook niet? Sommige sprekers zullen zeggen dat het nooit meer mag gebeuren. In deze zin is ‘het’ heel veel, meer dan in woorden is te vatten.
Natuurlijk mag het nooit meer gebeuren en als we dat hopen of beloven, is dat geen onzin, het is het tegendeel van onzin, maar we weten beter: het gebeurt telkens opnieuw, iedere dag, overal in de wereld en het wordt alleen maar erger. De geschiedenis is er niet meer om ons te léren, maar meer om ons te laten begrijpen hoe het kan. En waarom het nooit ophoudt.
Denkend aan de doden is ook denken aan ons onvermogen de wereld met elkaar zo goed mogelijk te houden. De doden zijn niet ver weg, ze stierven wel in een andere tijd, maar die tijd ging niet voorbij, werd alleen maar nieuw.
We denken niet alleen aan de doden omdat ze dood zijn. We denken aan de betekenis voor hun nabestaanden van wie er steeds minder zijn, voor de generaties daarna. Hun betekenis in de kleine en grote wereld is er nog steeds, misschien vaag, misschien intens. Niemand stierf en sterft zonder iets achter te laten, een verhaal, een gedachte.
En wij staan daar maar vanavond, zwijgend en met gebogen hoofd.